Od wielu lat miasto Zamość czyniło starania o powrót do korzeni związanych z najlepszymi tradycjami akademickimi, takimi jak działalność Akademii Zamojskiej w latach 1594-1784. Upór i konsekwencja osób zaangażowanych w zrealizowanie tego celu doprowadziły do powołania w Zamościu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej.


Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Zamościu została utworzona na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 czerwca 2005 r. i jest jedyną tego typu uczelnią publiczną w regionie, a od 01 października 2009 roku na mocy uchwały Rady Ministrów z dnia 29 września 2009 roku PWSZ nadano imię Szymona Szymonowica.

W 2008 r. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Zamościu, nawiązując do tradycji zamojskiej akademickości, powróciła do Bukowiny – wsi akademickiej, która przez wiele lat należała do Akademii Zamojskiej. Do dziś znajduje się tam piękny zabytkowy kościółek rektorski. Począwszy od czerwca 2008 roku, kiedy to w Bukowinie odbyło się uroczyste posiedzenie Senatu Uczelni połączone z seminarium naukowym, PWSZ kontynuuje tradycję „Spotkań Akademickich”.
We wrześniu uczelnia zorganizowała na terenie kościółka rektorskiego w Bukowinie przedsięwzięcie plenerowe pt. „Żeńcy Szymona Szymonowica – wczoraj i dziś”, w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa. Natomiast w dniach 27-28 czerwca 2009 r. w Bukownie odbyły się „Spotkania Akademickie”, których tematem przewodnim było „Turystyka a geniusz loci pogranicze kultur”.

W czerwcu 2008 r. odbyły się pierwsze obrony prac licencjackich w PWSZ w Zamościu z zakresu filologii polskiej, angielskiej i romańskiej. A w roku 2009 mury uczelni opuścili pierwsi absolwenci kierunków politologia
i matematyka.
W październiku 2008 r. nastąpiła inauguracja Centrum Wspierania Przedsiębiorczości i Innowacji Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Zamościu. Utworzenie Centrum pozwala na aktywniejsze wnikanie szkoły wyższej w środowisko lokalne i tworzenie sieci współpracy z różnego rodzaju organizacjami.
Umożliwia także zwiększenie szans na realizację różnego rodzaju projektów innowacyjnych.
Od stycznia 2009 r. Uczelnia realizuje projekt „Kształcimy nowocześnie. Działamy lokalnie. Wzmocnienie potencjału dydaktycznego PWSZ w Zamościu” współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Projekt zakłada realizację takich zadań, jak:
 

•  Wzmocnienie kompetencji merytorycznych i pracowniczych studentów
•  zajęcia fakultatywne z matematyki i fizyki dla studentów na kierunkach mechanika i budowa maszyn oraz matematyka
• praktyki zawodowe i staże zawodowe
•  zwiększenie udziału przedsiębiorców w procesie dydaktycznym
•  organizacja comiesięcznych spotkań z pracodawcami
•  rozwój działalności Biura Karier i Praktyk Studenckich. Organizacja seminariów dla studentów nt. poruszania się na rynku pracy, organizacja szkoleń w zakresie przygotowywania dokumentów aplikacyjnych, technik poszukiwania pracy, organizacja targów pracy. Utworzenie punktu konsultacyjnego dla studentów z modułem poradnictwa zawodowego
•  wzmocnienie kompetencji kadry dydaktycznej w zakresie nowoczesnych narzędzi dydaktycznych. Wdrożenie platformy distance learning
•  kształcenie ustawiczne w dziedzinach technicznych. Organizacja i przeprowadzenie studiów podyplomowych

W ramach projektu prowadzone są bezpłatne studia podyplomowe na kierunkach: Technika z wychowaniem komunikacyjnym (nabór zamknięty), Zarządzanie bezpieczeństwem (nabór zamknięty), Zarządzanie jakością (nabór zamknięty), Maszyny sterowane numerycznie (inauguracja - październik 2010), Maszyny przemysłu drzewnego (inauguracja - październik 2010).
Kolejnym atrakcyjnym projektem z 2009 roku, nie tylko dla PWSZ, ale również dla całego regionu zamojskiego, jest „Adaptacja i wyposażenie laboratoriów Centrum Badań i Transferu Technologii (CeBiTT) Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Zamościu”. Projekt ma na celu wsparcie rozwoju i innowacyjności zamojskich przedsiębiorstw oraz rozwój potencjału badawczego PWSZ i przekształcenie jej w lokalny ośrodek prac badawczo-rozwojowych w zakresie nauk technicznych i ścisłych. W ramach projektu planowana jest budowa laboratoriów specjalistycznych: Laboratorium Odnawialnych Źródeł Energii, Laboratorium Mechaniki, Laboratorium Matematyki Stosowanej i Optymalizacji Procesów. Ukończenie budowy laboratoriów planowane jest na grudzień 2010 r.
Władze Uczelni dokładają wszelkich starań, aby zapewnić kształcenie na wysokim poziomie poprzez zatrudnienie uznanej w kraju i zagranicą kadry naukowo-dydaktycznej oraz nawiązanie współpracy z dużymi ośrodkami naukowymi. Obecnie Uczelnia ma podpisane porozumienie o współpracy z:
 

•  UMCS w Lublinie
•  Politechnika Lubelska
•  Instytut Agrofizyki Polskiej Akademii Nauk w Lublinie
•  Wołyński Instytut Ekonomiki i Zarządzania w Łucku
•  Wołyński Państwowy Uniwersytet Narodowy im. Łesi Ukrainki w Łucku
•  Prywatna Wyższa Szkoła Zarządzania Zasobami Przyrodniczymi w Kołomyi
•  Instytut Biznesu i Technologii Innowacyjnych we Lwowie
•  energieZentrum w Wolpertshausen
•  Uniwersytet Narodowy w Ostrogu „Akademia Ostrogska”

Ponadto Uczelnia współpracuje z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim Jana Pawła II w Lublinie, Centrum Kształcenia Praktycznego w Zamościu, Książnicą Zamojską im. Stanisława Kostki Zamoyskiego, Biblioteką Pedagogiczną w Zamościu oraz Związkiem Polaków miasta Kijowa.
PWSZ im. Szymona Szymonowica w Zamościu jest uczelnią przede wszystkim regionalną. Usytuowanie uczelni w najbliższej odległości od domu rodzinnego studenta zdecydowanie zwiększa dostępność do nauki. Kształcenie w zamojskiej PWSZ wpływa także na zmianę obserwowanej dość powszechnie sytuacji, gdy często zdolna młodzież kończy swoją edukację na poziomie szkoły ponadgimnazjalnej.
Misją PWSZ im. Szymona Szymonowica w Zamościu jest oferowanie wysokiej jakości kształcenia w postaci wiedzy i umiejętności, jaką uczelnia daje swoim absolwentom na dalszą ich życiową drogę. W tym celu uczelnia podpisała umowę o zagranicznej wymianie studentów i pracowników PWSZ im. Szymona Szymonowica w Zamościu z Państwową Szkoła Zawodową w Heillbronn (Niemcy) oraz Katholieke Hogeschool Limburg w Belgii w ramach programu ERASMUS.
Istotną zaletą Uczelni jest także rozbudowany system stypendialny dla studentów, co umożliwia zdobycie wyższego wykształcenia bez ponoszenia znacznych kosztów związanych z procesem edukacji na tym poziomie.
PWSZ podejmuje także wiele innowacyjnych inicjatyw. Między innymi został utworzony Uniwersytet Pierwszego Wieku dla uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, co jest jedynym tego typu pomysłem na Zamojszczyźnie. Co więcej, w roku akademickim 2009/2010, PWSZ im. Szymona Szymonowica w Zamościu po raz pierwszy przyłączyła się do Lubelskiego Samorządowego Centrum Doskonalenia Nauczycieli oraz Wydziału Matematyki, Fizyki i Informatyki UMSC w Lublinie i przygotowuje konkurs matematyczny. Poza tym po raz pierwszy odbędzie się I Zamojskie Dyktando organizowane przez Uczelnię.